Brita Tott – duński szpieg w Szwecji

W tym roku mija 560 lat od rozpoczęcia działalności szpiegowskiej przez Britę Tott – jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci w dziejach Skandynawii. Dunka bezwzględnie wykorzystała swoje wdzięki i inteligencję w wojnie duńsko-szwedzkiej w latach 1451-53.

Brała udział w wielu spiskach przeciwko królowi Szwecji, przekazywała poufne informacje, podrabiała pieczęcie i fałszowała dokumenty, skutecznie przyczyniając się do pozyskania szwedzkich ziem i majątków na rzecz królestwa Danii. Działania te pomogły Bricie Tott zgromadzić ogromną fortunę, czyniąc z niej jedną z najbogatszych kobiet w ówczesnej Skandynawii.

Dobry początek

Brita Olufsdatter Tott urodziła się w duńskiej rodzinie arystokratycznej. Jej ojciec Oluf Axelsson Tott posiadał szerokie wpływy polityczne w Skandynawii, a matka - Karen Jensdotter Falk - była dziedziczką Valø.

W 1442 roku Brita została wydana za mąż za jednego z najbogatszych i najbardziej wpływowych szlachciców szwedzkich Erengisla Nilssona „Młodszego”. Wraz z małżeństwem stała się właścicielką kosztownych posiadłości. Nawiązała też cenne kontakty, które później bez skrupułów wykorzystała ku chwale ojczyzny.

Zdrada

Podczas wojny duńsko-szwedzkiej w 1451 roku Brita Tott wzięła udział w spisku przeciwko szwedzkiemu monarsze Karolowi VIII. Kiedy rok później duńskie wojska najechały zachodnią Gotlandię, donosiła im o każdym kroku szwedzkiej armii. To właśnie informacje uzyskane od Brity Tott umożliwiły Duńczykom zdobycie twierdzy Lödöse w Szwecji.

Jednak tajne działania Brity Tott na rzecz Danii nie ograniczały się wyłącznie do pozyskiwania i ujawniania szwedzkich tajemnic. Agentka doskonale podrabiała też pieczęcie zamożnych Szwedów i fałszowała dokumenty, zdobywając w ten sposób rozległe i cenne posiadłości, które następnie sprzedawała duńskiej koronie.

W końcu Brita Tott została zdemaskowana i oskarżona o zdradę. Sąd skazał ją na spalenie na stosie. Kara ta została jednak zmieniona na zamurowanie żywcem, a ostatecznie wpływową arystokratkę zamknięto w klasztorze. Po kilku latach wróciła z zesłania, stanęła przed sądem za nielegalną sprzedaż szwedzkich ziem Duńczykom, ale udało jej się uzyskać wyrok uniewinniający. Resztę swoich dni przeżyła w dostatku, wspierana przez zamożną rodzinę i duński dwór.

Pierwowzór Maty Hari i Anny Chapman

Operacje specjalne to tradycyjnie domena mężczyzn, jednak kobiety od wieków odgrywały w tych grach szczególnie ważne role. Ich wdzięk i intuicja często okazywały się bardziej skuteczne od innowacyjnych metod szpiegowskich, stosowanych przez mężczyzn.

Chociaż działalność wywiadowcza przeważnie okryta jest tajemnicą, to historia zapamiętała kilka spektakularnych wyczynów kobiet-szpiegów. Za jedną z pierwszych agentek obcego mocarstwa powszechnie uważa się Filistynkę Dalilę, która w XII wieku p.n.e. pomogła swoim rodakom w ujarzmieniu mocarnego Samsona. Najbardziej znaną kobietą w szpiegowskiej branży była tancerka i kurtyzana Mata Hari, działająca w czasie I Wojny Światowej. W bliższych nam czasach prawdziwą sławę zdobyła Anna Chapman, którą władze amerykańskie deportowały z USA za szpiegowanie na rzecz Rosji.